Đề tài:
MT S GII PHP NHM TNG CNG HIU QU, HIU LC HOT NG
GIM ST NGN SCH NH NC CA QUC HI TRONG GIAI ON HIN
NAY
Li m u
Quc hi Vit Nam l th ch c hỡnh thnh trờn nguyờn tc thng
nht quyn lc nh nc. i biu Quc hi i din cho cỏc thnh phn trong
xó hi. Quc hi v Chớnh ph thc hin chc nng ca mỡnh theo quy nh
ca Hin phỏp c th ch qua h thng phỏp lut. Hai c quan ny cú s
phi hp, gn kt cht ch vi nhau, cựng chu trỏch nhim v c bn i vi
kt qu v mc tiờu ca chớnh sỏch.
c im th ch ca Vit Nam cho thy u im rt ln l nhng chớnh
sỏch do Chớnh ph xut thng nhn c s ng thun v nht trớ cao
trong Quc hi v cỏc c quan khỏc trong h thng chớnh tr, nờn vic trin
khai cng thun li. Nhng cng cú nhc im l c ch phn bin chớnh sỏch
hn ch, thng cú ớt ý kin trỏi chiu mnh m i vi d tho a ra. Vi c
im nờu trờn, kt qu hot ng giỏm sỏt núi chung v giỏm sỏt i vi ngõn
sỏch nh nc ca Quc hi thng hn ch, mc dự Quc hi c trao thm
quyn phỏp lý rt ln trong lnh vc ngõn sỏch nh nc. Nguyờn nhõn l do
hin nay Quc hi cũn thiu khụng gian chớnh tr tin hnh hot ng giỏm
sỏt v thiu nhng cụng c, k nng cn thit bin thm quyn phỏp lý ca
mỡnh thnh hin thc. Vỡ vy, nõng cao hiu qu hot ng giỏm sỏt ngõn
sỏch nh nc ca Quc hi, cn phi tin hnh ci cỏch v a ra nhng gii
phỏp cỏc cp khỏc nhau nh: i mi v quy trỡnh ngõn sỏch, cụng c v
k nng giỏm sỏt, ch bỏo cỏo, cung cp thụng tin, cht lng hot ng ca
i biu Quc hi, s tham gia ca phng tin truyn thụng v xó hi Chc
nng giỏm sỏt l chc nng c bn, quan trng ca Quc hi, gn lin vi chc
nng lp phỏp, trong ú giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc l mt trong nhng
nhim v quan trng nht. Vỡ vy, hiu qu hot ng giỏm sỏt ngõn sỏch luụn
l mi quan tõm hng u ca Quc hi v ca c tri. Trong nhng nhim k
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
Quc hi gn õy, hot ng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc ó t mt s kt
qu bc u, c xó hi ghi nhn. Tuy nhiờn nu so vi yờu cu t ra v s
k vng ca c tri thỡ nhng kt qu giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc ca Quc
hi cũn khiờm tn. Theo mt kho sỏt v thm dũ ý kin ca 250 i biu Quc
hi khoỏ XI v khoỏ XII cho thy ch cú 2,7% s i biu c hi ỏnh giỏ
hot ng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc trong thi gian qua l tt, 79,2% cho
rng cha tt lm, 17,2% cho rng khụng tt v 0,9% thy khú tr li.
Nhng hn ch ca kt qu giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc xut phỏt t
nhiu nguyờn nhõn khỏc nhau, nh hn ch v t chc b mỏy giỏm sỏt, cụng
c thc hin giỏm sỏt, thi gian giỏm sỏt, quy nh v ch bỏo cỏo v
cung cp thụng tin ca c quan lp phỏp, Trong ú cú mt nguyờn nhõn quan
trng, ú l nhng bt cp trong vic la chn ni dung giỏm sỏt. Trong nhiu
trng hp nhng vn c Quc hi thc hin giỏm sỏt thụng qua cỏc hỡnh
thc c on giỏm sỏt, cht vn, thm tra, cha phi l nhng vn bt cp
nht trong cụng tỏc qun lý ti chớnh cụng c d lun xó hi hoc cng ng
doanh nghip quan tõm nht. Hot ng giỏm sỏt ngõn sỏch cũn tp trung vo
nhng v vic, s thu, chi ngõn sỏch c th m cha quan tõm ỳng mc n
bt cp cú tỏc ng n chớnh sỏch thu, chi hoc cỏc ch th ngõn sỏch tm
chớnh sỏch. Vic giỏm sỏt ngõn sỏch dn n tng thu hoc gim chi hoc iu
chnh s thu, s chi t ngun ny, hng mc chi ny sang hng mc chi khỏc l
iu cn thit v cng th hin nh hng ca c quan lp phỏp i vi ngõn
sỏch. Tuy nhiờn, ú khụng phi m iu ct lừi nht ca mc tiờu giỏm sỏt
ngõn sỏch.
Bi vit ny xin nờu ra mt s gii phỏp v vic nõng cao hiu qu v
hiu lc hot ng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc ca Quc hi trong giai on
hin nay.
Xin trõn trng cm n thy Lu Trung Thnh - ging viờn hng dn
mụn hc Lut Hin phỏp chuyờn ngnh ca lp Lut k4 v cỏc thy, cụ giỏo
thuc Khoa Lut - Vin i hc m H Ni ó giỳp em hon thnh tiu lun
ny.
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
2
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
C S PHP Lí V THC TRNG GIM ST NGN SCH NH
NC CA QUC HI TRONG GIAI ON HIN NAY
Giỏm sỏt v ngõn sỏch nh nc l mt ni dung quan trng trong chc
nng giỏm sỏt ca Quc hi. Giỏm sỏt v ngõn sỏch nh nc tht s l vn
quan trng, vỡ nú liờn quan n vic s dng tin bc ca nhõn dõn. Giỏm
sỏt v ngõn sỏch nh nc l hot ng m bo cho ngõn sỏch nh nc
c s dng ỳng mc ớch, em li li ớch cho chớnh ngi dõn. Mun
giỏm sỏt v ngõn sỏch nh nc mt cỏch cú hiu qu thỡ ngoi nhu cu v
thụng tin, Quc hi cũn phi phỏt huy v s dng cú hiu qu cỏc cụng c
giỏm sỏt m phỏp lut ó quy nh, cỏc i biu quc hi phi nõng cao trỡnh
, kin thc v hiu bit ca mỡnh tho lun ht cỏc khớa cnh ca tng
vn . ng thi, phi xõy dng mt khuụn kh phỏp lý v giỏm sỏt hon
chnh. Ch nh vy, Quc hi mi cú thc quyn v giỏm sỏt v ngõn sỏch
nh nc ca Quc hi mi thc s em li hiu qu. Cho n thi im ny,
phỏp lut v giỏm sỏt ó thờm mt bc hon chnh Quc hi thc hin
chc nng giỏm sỏt v ngõn sỏch nh nc. Quc hi cn s dng tt hn na
thm quyn m phỏp lut ó quy nh.
1. C s phỏp lý
Theo iu 83 Hin phỏp nc Cng ho xó hi ch ngha Vit Nam
nm 1992 (sa i, b sung nm 2001), Quc hi thc hin quyn giỏm sỏt ti
cao i vi ton b hot ng ca Nh nc. V ti chớnh, ngõn sỏch, im 4
iu 84 quy nh nhim v, quyn hn ca Quc hi: Quyt nh
chớnh sỏch ti chớnh, tin t quc gia; quyt nh d toỏn ngõn sỏch nh nc
v phõn b ngõn sỏch trung ng, phờ chun quyt toỏn ngõn sỏch nh nc;
quy nh, sa i hoc bói b cỏc th thu. Thc hin quyn quyt nh ca
mỡnh, nm 1996, Quc hi khúa IX ó thụng qua Lut Ngõn sỏch nh nc cú
hiu lc thi hnh t 1/1/1997. Nm 2002, Quc hi khúa XI ó thụng qua Lut
Ngõn sỏch nh nc (sa i).
Cú th núi Lut Ngõn sỏch nh nc (sa i) nm 2002 l cuc cỏch
mng trong lch s qun lý nn ti chớnh quc gia. Lut quy nh: Quc hi
quyt nh phõn b ngõn sỏch trung ung, b sung cõn i t ngõn sỏch trung
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
3
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
ng cho ngõn sỏch a phng v Hi ng nhõn dõn cp tnh, thnh ph trc
thuc trung ng quyt nh v phõn b ngõn sỏch cp mỡnh. Quy nh ny ó
to ra mt bc phõn cp mnh hn, trao quyn ch ng t quyt nh nhiu
hn cho chớnh quyn a phng trong iu hnh ngõn sỏch cựng cp. Ngoi
ra, bo m cụng bng trong phõn b chi thng xuyờn v chi u t phỏt
trin, U ban Thng v Quc hi ó cho ý kin Chớnh ph ban hnh h
thng nh mc chi thng xuyờn ỏp dng n nh t nm 2004 n nay v
nh mc phõn b chi u t phỏt trin ỏp dng n nh giai on 2007-2010.
ng thi, Lut Ngõn sỏch nh nc nm 2002 cng quy nh rừ hn cỏc yờu
cu cụng khai trong qun lý, s dng ngõn sỏch nh nc v quy nh cp kinh
phớ ngõn sỏch trc tip cho cỏc c quan, n v th hng ngõn sỏch; xoỏ b
cp kinh phớ theo hn mc, cỏc c quan c quyn quyt nh chi tiờu theo d
toỏn
Nhm thờm mt bc c th hoỏ chc nng nhim v ca c quan
chuyờn trỏch v lnh vc ti chớnh - ngõn sỏch, k hp th 11 Quc hi khoỏ
XI ngy 2/4/2007 ó thụng qua Lut sa i b sung mt s iu ca Lut T
chc Quc hi. Theo ú, U ban Ti chớnh - ngõn sỏch ca Quc hi ó c
thnh lp. tham mu cho Quc hi thc hin cỏc nhim v, quyn hn trong
giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc, y ban Ti chớnh - Ngõn sỏch cú nhim v ch
trỡ phi hp vi Hi ng Dõn tc v cỏc y ban ca Quc hi tin hnh nm
cụng vic c th:
(1) Thm tra d lut, d ỏn phỏp lnh v cỏc d ỏn khỏc v lnh vc ti
chớnh - ngõn sỏch do Quc hi, U ban Thng v Quc hi giao;
(2) Ch trỡ thm tra d toỏn ngõn sỏch nh nc, phng ỏn phõn b
ngõn sỏch trung ng, cỏc bỏo cỏo v thc hin ngõn sỏch nh nc v quyt
toỏn ngõn sỏch nh nc do Chớnh ph trỡnh Quc hi;
(3) Giỏm sỏt vic thc hin lut, ngh quyt ca Quc hi, phỏp lnh,
ngh quyt ca U ban Thng v Quc hi v lnh vc ti chớnh - ngõn sỏch;
giỏm sỏt vic thc hin ngõn sỏch nh nc v chớnh sỏch ti chớnh;
(4) Giỏm sỏt vn bn quy phm phỏp lut ca Chớnh ph, Th tng
Chớnh ph, B trng, Th trng c quan ngang b, vn bn quy phm phỏp
lut liờn tch gia cỏc c quan nh nc cú thm quyn trung ng hoc gia
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
4
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
c quan nh nc cú thm quyn vi c quan trung ng ca t chc chớnh tr
- xó hi v lnh vc ti chớnh - ngõn sỏch;
(5) Kin ngh cỏc vn v qun lý lnh vc ti chớnh - ngõn sỏch.
Ngoi ra, Quc hi cũn s dng Kim toỏn Nh nc nh mt cụng c
giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc. Do ú, nm 2005, Quc hi khúa XI ó thụng
qua Lut Kim toỏn nh nc. Thụng qua hot ng kim toỏn bỏo cỏo ti
chớnh, kim toỏn tuõn th v kim toỏn hot ng, nhng nm qua Kim toỏn
Nh nc ó cung cp thụng tin v nhng n v, a phng s dng ngõn
sỏch nh nc gõy lóng phớ, tham nhng; cung cp thụng tin giỳp Quc hi
quyt nh d toỏn ngõn sỏch nh nc, phõn b ngõn sỏch trung ng ỳng
i tng, ỳng mc ớch, xem xột phờ chun quyt toỏn ngõn sỏch nh nc,
kin ngh xut toỏn cỏc khon chi sai chớnh sỏch, ch ; iu chnh gim d
toỏn ca cỏc b, ngnh trung ng, a phng.
Mt khỏc, khi thy cú du hiu tham nhng thỡ Quc hi, U ban
Thng v Quc hi cú quyn yờu cu kim toỏn nh nc thc hin kim
toỏn v bỏo cỏo kt qu vi Quc hi, U ban Thng v Quc hi. Ngoi ra,
khi phỏt hin thy cú du hiu vi phm phỏp lut ca t chc, cỏ nhõn trong
qun lý, s dng ti chớnh cụng, Kim toỏn Nh nc cú quyn chuyn h s
cho c quan iu tra cú thm quyn kim tra x lý theo quy nh ca phỏp lut.
2. Thc trng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc ca Quc hi hin nay
2.1 Mt s kt qu ó t c
Th nht, trong khõu lp d toỏn v phõn b ngõn sỏch, Quc hi ó
giỏm sỏt cht ch cỏc cụng vic theo ỳng quy trỡnh lp d toỏn ngõn sỏch.
Thụng qua vic thm tra cỏc bỏo cỏo ca Chớnh ph v d toỏn ngõn sỏch nh
nc v phõn b ngõn sỏch trung ng Quc hi ó cú cỏc kin ngh v iu
chnh cỏc khon thu, c cu li cỏc khon chi cho hp lý v hu ht cỏc kin
ngh c Chớnh ph tip thu iu chnh li. Trong niờn ngõn sỏch giai on
2004-2007, Quc hi ó kin ngh iu chnh tng d toỏn thu ngõn sỏch nh
nc khong 10.000 t ng v thc t d toỏn ngõn sỏch nh nc giai on
ny u hon thnh vt mc Quc hi giao. ng thi, Quc hi, c th l
U ban thng v Quc hi luụn cú cỏc yờu cu ngh Chớnh ph iu chnh
vic phõn b s dng hp lý cỏc khon tng thu hng nm, yờu cu Chớnh ph
ch o cỏc B, ngnh, a phng thc hin phõn b ngõn sỏch hng nm
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
5
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
ỳng mc Quc hi phờ chun. Ngoi ra, Quc hi cng thng xuyờn tham
gia giỏm sỏt vic s dng d phũng ngõn sỏch trung ng
Th hai, trong khõu chp hnh thc hin d toỏn ngõn sỏch nh nc,
U ban Kinh t - Ngõn sỏch trc õy v hin nay l U ban Ti chớnh - Ngõn
sỏch my nm gn õy ó v ang tham mu cho Quc hi v U ban thng
v Quc hi giỏm sỏt mt s chuyờn nh s dng vn u t xõy dng c
bn, giỏm sỏt c phn húa doanh nghip nh nc, chớnh sỏch thu ni a hoỏ
xe mỏy hoc U ban ó trc tip giỏm sỏt thc hin Lut Thc hnh tit kim
chng lóng phớ, Phỏp lnh phớ, l phớ Nhiu kin ngh v sa i c ch,
chớnh sỏch, phỏp lut ó c Chớnh ph tip thu, hon chnh c ch, chớnh
sỏch.
Th ba, trong khõu quyt toỏn ngõn sỏch nh nc, di s tham mu
ca cỏc U ban Kinh t, U ban Ti chớnh - Ngõn sỏch, Quc hi ó tin hnh
thm tra khỏ cht ch, c bit l trờn c s bỏo cỏo ca Kim toỏn Nh nc
i vi niờn ngõn sỏch nh nc hng nm, ó kin ngh xut toỏn cỏc
khon chi sai ch , chớnh sỏch v s dng kt d ngõn sỏch hng nm chi cho
cỏc nhim v xó hi cp bỏch.
Túm li, trong vic giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc, Quc hi, U ban Kinh
t, U ban Ti chớnh - Ngõn sỏch, Hi ng dõn tc v cỏc U ban khỏc ca
Quc hi ó dnh thi gian thớch ỏng tin hnh thm tra, xem xột quyt
nh, bo m d toỏn ngõn sỏch nh nc sỏt thc t, cú tớnh kh thi, phng
ỏn phõn b s b sung t ngõn sỏch trung ng cho ngõn sỏch a phng hp
lý theo ỳng tiờu chun nh mc v vic xem xột phờ chun quyt toỏn ngõn
sỏch trung ng, bo m mi khon thu chi ngõn sỏch nh nc ỳng quy
nh phỏp lut.
2.2 Nhng tn ti ỏng quan tõm
Th nht, cht lng cỏc bỏo cỏo thm tra ca cỏc U ban chuyờn mụn
v d toỏn ngõn sỏch nh nc, v phng ỏn phõn b ngõn sỏch v cht lng
xem xột, cho ý kin v quyt nh ca Quc hi v ngõn sỏch cha tht cao
theo mong mun vỡ thi gian thm tra, tho lun, quyt nh ngõn sỏch nh
nc rt ngn, thụng tin chi tit cũn thiu nhiu v s phi hp trao i thụng
tin gia Hi ng Dõn tc, cỏc U ban cha tht cht ch
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
6
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
Th hai, cht lng giỏm sỏt vic chp hnh thc hin ngõn sỏch vn l
mt khõu yu, mi ch tp trung lm c mt s chuyờn ln, bc xỳc trong
xó hi; trong khi cũn rt nhiu lnh vc khỏc, s dng mt khi lng ln kinh
phớ t ngõn sỏch nh nc hoc cú ngun gc t ngõn sỏch nh nc cha
c giỏm sỏt. Tn ti ny cú nhiu nguyờn nhõn, cú nguyờn nhõn cú tớnh quan
im nh Quc hi v U ban Thng v Quc hi ch tp trung giỏm sỏt cỏc
vn ln, ni cm c ụng o c tri quan tõm v U ban Ti chớnh - Ngõn
sỏch vi trỏch nhim l c quan chuyờn mụn do lc lng cỏn b mng ch
trc tip giỏm sỏt hai, ba chuyờn v ti chớnh - ngõn sỏch. Vn t ra l
Hi ng dõn tc v cỏc U ban khỏc cú cn thc hin vic lng ghộp ni dung
giỏm sỏt thc hin chớnh sỏch, ch , phỏp lut thuc lnh vc ph trỏch v
cỏc hot ng ti chớnh - ngõn sỏch cú liờn quan? Thc t cho thy, nờn cú s
lng ghộp Quc hi giỏm sỏt y hn, bao quỏt hn hot ng ngõn sỏch
nh nc.
Th ba, cht lng giỏm sỏt vic quyt toỏn ngõn sỏch nh nc cng
cũn nhiu vn phi bn. Theo quy nh ca Lut Ngõn sỏch nh nc, Quc
hi cú quyn phờ chun tng quyt toỏn ngõn sỏch nh nc trờn c s t trỡnh
ca Chớnh ph. Tuy nhiờn, thi gian U ban chuyờn mụn ca Quc hi thm
tra, Quc hi, U ban thng v Quc hi xem xột, cho ý kin v quyt nh
cng rt ngn, thiu nhiu thụng tin chi tit i chiu, so sỏnh v ỏnh giỏ
sỏt thc. Ngoi ra, theo quy nh ca phỏp lut, Hi ng nhõn dõn cỏc cp v
th trng cỏc b, ngnh, c quan trung ng, c quan ti chớnh cỏc cp phi
chu trỏch nhim v mc chớnh xỏc, y , trung thc ca cỏc bỏo cỏo
quyt toỏn ngõn sỏch ca cp mỡnh, nhng trờn thc t, trỏch nhim ny cha
c cao vỡ Hi ng nhõn dõn cỏc cp thụng qua quyt toỏn ngõn sỏch cũn
mang tớnh hỡnh thc.
Thc t cho thy, quyt nh phờ chun quyt toỏn ngõn sỏch nh
nc, Quc hi cú th s dng cỏc bỏo cỏo kim toỏn v niờn ngõn sỏch nh
nc ca Kim toỏn nh nc. My nm gn õy, mc dự kim toỏn nh nc
ó cú nhiu c gng tng s cuc kim toỏn v cht lng cỏc bỏo cỏo kim
toỏn, nhng so vi yờu cu cung cp thụng tin Quc hi cú y cn c
xỏc nh tớnh chớnh xỏc ca bỏo cỏo quyt toỏn ngõn sỏch nh nc cng cũn
nhiu tn ti, hn ch. Do ú, cú mt vn ln t ra l ngoi cỏc t chc
hin cú nh thanh tra ti chớnh, kim toỏn nh nc, h thng cụng ty kim
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
7
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
toỏn c lp, cú cn thit phi phỏt trin mt t chc kim tra, kim soỏt khỏc
nh kim toỏn ni b hoc kim soỏt ni b giỳp Hi ng nhõn dõn tnh,
cỏc b, ngnh, c quan trung ng qun lý, s dng ngõn sỏch nh nc v
giỏn tip giỳp Quc hi giỏm sỏt ngõn sỏch cú hiu qu hn?
S CN THIT PHI TNG CNG HIU QU, HIU LC HOT
NG GIM ST NGN SCH CA QUC HI
Vi thc trng v hot ng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc ca Quc hi
ó c nờu v phõn tớch nh trờn cho thy cú rt nhiu lý do cn phi tng
cng hiu qu, hiu lc trong hot ng giỏm sỏt lnh vc ny trong giai on
hin nay. Di õy xin nờu v phõn tớch nhng ũi hi ang t ra i vi hot
ng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc ca Quc hi xut phỏt t yờu cu ca hot
ng phũng, chng tham nhng.
T sau khi Lut Phũng, chng tham nhng c Quc hi thụng qua, cú
hiu lc k t ngy 01 thỏng 6 nm 2006, nhim v giỏm sỏt thc hin phũng
v chng tham nhng cng ó c t ra i vi Quc hi. Trong ú, hot
ng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc cú liờn quan mt thit i vi hot ng
phũng, chng tham nhng núi chung v vic trin khai thc hin Lut Phũng,
chng tham nhng núi riờng.
Ba ni dung di õy cho thy rừ vai trũ ca giỏm sỏt ngõn sỏch nh
nc trong vic phũng, chng tham nhng:
Mt l, giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc trờn c s xõy dng v tng bc
hon thin phỏp lut v ti chớnh - ngõn sỏch, bo m h thng vn bn quy
phm phỏp lut c ban hnh rừ quy trỡnh, th tc, nh mc ch v trỏch
nhim; cỏc quy nh trờn c cụng khai, minh bch, to c s phỏp lý cho
phũng, chng tham nhng.
Trong qun lý ngõn sỏch nh nc t ra nhiu yờu cu, nhng cú ba yờu
cu quan trng gn vi vic phũng nga tiờu cc, tham nhng, ú l: (1) Lp
d toỏn, chp hnh d toỏn, quyt toỏn ngõn sỏch nh nc theo quy trỡnh, th
tc nh mc ch tiờu chun; (2) Ch trỏch nhim ca Th trng cỏc c
quan, n v th hng kinh phớ ngõn sỏch nh nc c quy nh rừ rng;
(3) Mi quy nh v quy trỡnh, th tc, nh mc ch tiờu chun, trỏch
nhim phi c cụng khai, minh bch.
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
8
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
Thc t cho thy trong cụng tỏc xõy dng phỏp lut v ngõn sỏch, nu
ch quy nh chung cú tớnh nguyờn tc v c ch qun lý m khụng quy nh rừ
v nh mc, tiờu chun phõn b kinh phớ thỡ khụng th núi n s cụng bng
trong s dng ngõn sỏch v cng khụng th cú c s phỏt hin cỏc hnh
vi tiờu cc tham nhng. Hn na, cỏc tiờu chun nh mc, th tc v ch
trỏch nhim phi c cụng khai, minh bch mi i tng nhn thc,
thng nht hnh ng v giỏm sỏt thc hin.
Hai l, giỏm sỏt thc hin cỏc quy nh phỏp lut v ngõn sỏch nh nc
s gúp phn kp thi phỏt hin cỏc bt hp lý, cha bo m nh mc trong
phõn b kinh phớ, phỏt hin cỏc sai phm phõn b khụng ỳng mc ó c
phờ chun; cỏc vi phm s dng ngun kinh phớ khụng ỳng mc ớch, i
tng hoc cỏc sai phm gõy tht thoỏt, lóng phớ, tham nhng, quyt toỏn
khng khi lng cụng vic hon thnh
Cú th núi, thụng qua hot ng thm tra bỏo cỏo, nghe gii trỡnh, cỏc
hot ng cht vn nh k, kt hp vi vic giỏm sỏt t xa, trc tip v cỏc
kin ngh cỏc c quan bo v phỏp lut tin hnh kim tra, thanh tra, kim toỏn
trc tip s to mụi trng gõy ỏp lc v cao trỏch nhim ca th trng c
quan, n v trong vic chp hnh nghiờm quy nh phỏp lut v ti chớnh ngõn
sỏch
Ba l, giỏm sỏt ngõn sỏch trong khõu gii quyt x lý cỏc kin ngh, kt
lun ca cỏc cuc giỏm sỏt ca cỏc c quan ca Quc hi, ca c quan thanh
tra, kim toỏn s to ỏp lc mnh m nhm hn ch tham nhng.
Cú th núi cỏc vi phm phỏp lut trong qun lý ti chớnh - ngõn sỏch mt
khi ó c phỏt hin nhng khụng c x lý kp thi, ỳng ngi, ỳng ti,
thỡ cú nguy c dn n tỏi vi phm vi mc nghiờm trng hn, tht thoỏt
tin ngõn sỏch ln hn, thm chớ mt cỏn b.
Trong ba ni dung nờu trờn, ni dung giỏm sỏt ngõn sỏch no cng cú ý
ngha quan trng i vi cụng tỏc phũng chng tham nhng, tuyt i khụng
c xem nh mt ni dung no. Vỡ vy, thc hin, phỏt huy c hiu qu
hot ng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc, Quc hi phi cú iu kin v
ngun nhõn lc cú trỡnh chuyờn mụn sõu, thụng tin tng hp, kinh phớ
v cú nhiu cụng c kim tra, giỏm sỏt khỏc ngoi vic s dng cụng c kim
toỏn nh nc.
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
9
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
T s phõn tớch khỏi quỏt vai trũ ca cụng tỏc giỏm sỏt ngõn sỏch nh
nc trong vic phũng, chng tham nhng trờn õy, cú th nhn thy hai vn
cú mi quan h mt thit vi nhau.
Th nht, giỏm sỏt ngõn sỏch c thc hin nghiờm chnh tt c cỏc
khõu ca quy trỡnh ngõn sỏch nh nc (lp, chp hnh, quyt toỏn ngõn sỏch
nh nc) c kt hp linh hot di nhiu hỡnh thc nh t xa, trc tip,
giỏn tip, t bờn ngoi n bờn trong, s to mụi trng cụng khai, minh bch
trong qun ký ngõn sỏch nh nc, cú tỏc dng rn e, phũng nga v chng
tham nhng hoc ngc li. ng thi, cụng tỏc chng tham nhng c tin
hnh quyt lit t bờn trong ni b c quan, n v n d lun xó hi lờn ỏn,
bỏo chớ phn ỏnh mnh m, thỡ cụng tỏc giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc c
thc hin thun li hn, chi phớ xó hi cng gim i.
Thc t cho thy nu s dng kt hp tt gia sc mnh ca cỏc cụng c
kim tra, giỏm sỏt bờn ngoi, trc tip nh thanh tra, kim toỏn vi cỏc cụng c
kim tra bờn trong nh kim soỏt ni b, kim toỏn ni b thỡ cụng tỏc qun lý,
s dng mi khon chi tiờu t ngõn sỏch nh nc hoc cú ngun gc t ngõn
sỏch nh nc chc chn s cú hiu qu hn; tiờu cc, tham nhng s ớt hn.
Th hai, giỏm sỏt ngõn sỏch cú hiu lc, hiu qu s to mụi trng va
nõng cao hiu qu s dng ngõn sỏch nh nc, va to mụi trng khụng cú
c hi cho phỏt sinh tham nhng. Kinh nghim thc t cho thy nu kt qu
ca tng cuc thanh tra hay kim toỏn c cụng khai kp thi v cỏc cỏn b
cụng chc, viờn chc sai phm b x lý cụng khai thỡ to ra sc rn e ln
phũng, chng tham nhng v ngc li, cỏc kin ngh kt lun ca cuc giỏm
sỏt khụng c x lý nghiờm thỡ mt mt gõy lóng phớ ln cho xó hi, mt khỏc
tỡnh trng tiờu cc tham nhng li c tip thờm sc mnh, lan ta nhanh, e
do s tn ti xó hi. Hoc phỏp lut cú quy nh v kờ khai ti sn ca cỏn b
cụng chc, viờn chc, nhng khụng xỏc minh ngun gc c th thỡ c quan
kim tra cng khụng cú c s truy xột, hay cú truy xột thỡ phn ln cng lm
qua loa, khin cho hng lot phn t tham nhng thoỏt khi s trng pht ca
phỏp lut
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
10
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
MT S KIN NGH NHM TNG CNG HIU QU, HIU LC
HOT NG GIM ST NGN SCH CA QUC HI
1. Hon thin h thng lut phỏp
Mc dự ó cú nhng c gng v t c nhng kt qu quan trng bc
u trong xõy dng phỏp lut nhng nm va qua, nhng nhỡn chung, h thng
phỏp lut núi chung v lut phỏp v kinh t - ti chớnh vn cũn bt cp, cha
ỏp ng y yờu cu ca s nghip i mi v tin trỡnh hi nhp quc t.
Nhng yu kộm, bt cp ny th hin c th mt s im sau: H thng vn
bn quy phm phỏp lut cũn thiu ton din, cha ng b, cha ỏp ng y
yờu cu qun lý t nc trờn tt c cỏc lnh vc bng phỏp lut; tin xõy
dng lut v phỏp lnh cũn chm so vi ũi hi ca cuc sng; cỏc c quan
hu quan cha thng xuyờn thc hin vic gii thớch Hin phỏp, lut, phỏp
lnh. Mt trong nhng h lu ca thc trng ny l lm cn tr v lm gim
hiu qu ca hot ng giỏm sỏt núi chung v giỏm sỏt v ngõn sỏch nh nc
ca Quc hi.
khc phc nhng yu kộm, bt cp nhm hon thin h thng phỏp
lut trong thi gian ti, to tin cho vic nõng cao cht lng hot ng
giỏm sỏt cn tp trung theo nhng nh hng sau õy: Mt l, tp trung mi
ngun lc phn u xõy dng h thng phỏp lut v s lng v t cht
lng cao n nm 2020 tt c cỏc lnh vc ca i sng xó hi u c
iu chnh bng cỏc b lut, cỏc lut, lm cho h thng phỏp lut thc s l
phng tin hiu lc v hiu qu trong qun lý nh nc, qun lý xó hi; hai l,
xõy dng v hon thin h thng cỏc vn bn quy phm phỏp lut bo m tớnh
thng nht, rừ rng v th bc, chớnh xỏc, minh bch v d hiu, d thc hin,
cú tớnh kh thi cao. Khc phc c bn v tin ti chm dt tỡnh trng lut, phỏp
lnh no cng phi ch vn bn hng dn; ba l, ci cỏch c bn quy trỡnh
xõy dng v ban hnh vn bn quy phm phỏp lut; bo m va tng v s
lng, va nõng cao cht lng vn bn
Bờn cnh ú, cn xem xột sa i, b sung nhng vn bt cp trong
cỏc vn bn lut phỏp cú liờn quan cng nh trc tip iu chnh lnh vc qun
lý ngõn sỏch nh nc, in hỡnh l Lut Ngõn sỏch nh nc. Xin n c mt
vớ d sau: Lut Ngõn sỏch nh nc quy nh rt c th v nhim v, quyn
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
11
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
hn ca Quc hi, U ban Thng v Quc hi, Hi ng dõn tc v cỏc U
ban khỏc ca Quc hi trong quỏ trỡnh xõy dng, phõn b, quyt nh ngõn
sỏch nh nc tm v mụ. Song trong Lut Ngõn sỏch khụng cú quy nh v
quyn hn, nhim v i vi on i biu quc hi - mt b phn rt quan
trng trong giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc ti mi a phng - trong vn ny.
Cng tng t nh vy, trong Lut Hot ng giỏm sỏt ca Quc hi quy nh
khỏ rừ v chc nng giỏm sỏt ca Quc hi, U ban Thng v Quc hi, Hi
ng dõn tc v cỏc U ban khỏc ca Quc hi v on i biu quc hi,
trong khi ú, Lut Ngõn sỏch khụng cú nhng quy nh tng t. Lut ngõn
sỏch Nh nc cú nhng iu khon quy nh khỏ c th v chc nng, nhim
v, quyn hn ca Hi ng nhõn dõn trong lnh vc ngõn sỏch, ti chớnh
nhng li khụng cú iu khon no quy nh quyn hn, nhim v ca on
i biu quc hi. Do vy, ó n lỳc cn cú s sa i, b sung nhng iu
khon thớch hp v vn ny nhm ng b hoỏ c s phỏp lý cho cỏc hot
ng giỏm sỏt v ngõn sỏch nh nc núi chung v giỏm sỏt ngõn sỏch ti mi
a phng.
2. Thng nht nhn thc v hot ng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc
Hot ng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc ca Quc hi cn c nhn
thc mt cỏch y , ỳng tm trong h thng chớnh tr, nht l i vi ch
th giỏm sỏt v ch th b giỏm sỏt, t ú thit k h thng giỏm sỏt ngõn
sỏch phự hp, to giỏ tr gia tng cho quỏ trỡnh hoch nh chớnh sỏch v quyt
nh ngõn sỏch. Theo ú, thm quyn, chc nng, nhim v ca cỏc c quan
nh nc, c bit l mi quan h gia hnh phỏp v lp phỏp cn phi c
phỏp lut quy nh rừ rng m bo quyn lc nh nc ca mi c quan l
cú gii hn, c phõn chia trỏch nhim, kim tra, kim soỏt trỏnh s lm
quyn. to khụng gian chớnh tr cho hot ng giỏm sỏt ngõn sỏch thỡ quyn
lc chớnh tr ca ng cn c lng vo quyn lc ca Nh nc v quyn
lc ú cn c phõn b cõn i gia lp phỏp v hnh phỏp. Hin phỏp quy
nh Quc hi l c quan quyn lc nh nc cao nht, nhng nu trong thc
t s phõn b quyn lc chớnh tr khụng tng xng gia Quc hi v Chớnh
ph thỡ tớnh hỡnh thc trong cỏc quy nh ca lut phỏp l iu khú trỏnh khi.
S tng quan v quyn lc chớnh tr gia Quc hi vi Chớnh ph theo hng
cõn bng hn (gia ng on Quc hi v Ban cỏn s ng Chớnh ph) s tỏc
ng tớch cc n cỏch thc cỏc c quan Quc hi thc hin giỏm sỏt hot
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
12
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
ng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc, cỏc c quan ca Quc hi s cú c s
sn sng hn v quyt lit hn trong vic thc hin chc nng giỏm sỏt ca
mỡnh theo quy nh ca Lut Giỏm sỏt v Lut Ngõn sỏch nh nc .
3. Phỏt huy hiu qu hot ng giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc ca
cỏc U ban Quc hi, c bit l U ban Ti chớnh - Ngõn sỏch
Hiu qu hot ng giỏm sỏt ca U ban s ph thuc vo kh nng c
lp trong hot ng ca cỏc U ban ny. Kh nng ú cú th m bo thụng
qua mt s yờu cu sau:
- Nõng cao t l i biu chuyờn trỏch v la chn cỏc i biu c lp
vi cỏc c quan hnh phỏp tr thnh thnh viờn ca U ban. Cỏc thnh viờn
U ban cn c lp tng i vi Chớnh ph trỏnh xung t li ớch khi thc
hin nhim v giỏm sỏt ngõn sỏch. ng thi, h cng sn sng hn cho hot
ng cht vn v theo ui cỏc kin ngh giỏm sỏt.
- Thm quyn v thụng tin. U ban cn c trao thm quyn yờu
cu cỏc b, ngnh, doanh nghip nh nc, cỏc chuyờn gia v cỏc thnh viờn
xó hi cung cp thụng tin, chng c khi thc hin giỏm sỏt ngõn sỏch thụng
qua cỏc hot ng cht vn, iu trn ti cp U ban. Mt mt cn sm sa i,
b sung ngh quyt 387 ca U ban Thng v Quc hi v lp, thm tra, trỡnh
Quc hi quyt nh d toỏn ngõn sỏch nh nc, phõn b ngõn sỏch trung
ng, phờ chun quyt toỏn ngõn sỏch nh nc cỏc thụng tin, bỏo cỏo ca
cỏc c quan Chớnh ph gi ti Quc hi m bo tớnh kp thi, ton din, cú h
thng v d phõn tớch, ỏnh giỏ. Mt khỏc, U ban cn nhng thụng tin, nhng
phõn tớch, d bỏo v kinh t, ti chớnh, ngõn sỏch t cỏc ngun khỏc nhau (nh
kim toỏn nh nc, cỏc c quan nghiờn cu).
- Th tc v nng lc. Cn y ban húa cỏc hot ng ca Quc hi
nhng ni dung trỡnh ra Quc hi ó c tho lun k giai on y ban.
Cỏc U ban phi tr thnh ch da vng chc v mt chuyờn mụn ca Quc
hi. lm c iu ny thỡ th tc, quy trỡnh lm vic (bao gm c lch biu
ti chớnh), s phi hp gia cỏc y ban cn c quy ch húa v c th quy
trỡnh ngõn sỏch giai on trỡnh, thm tra ti c quan Quc hi c thc hin
cú cht lng. Kh nng chuyờn mụn ca U ban nh nng lc phõn tớch chớnh
sỏch, nghiờn cu, ỏnh giỏ ngõn sỏch, s dng kt qu kim toỏn v ỏnh giỏ
cht lng hot ng ca kim toỏn nh nc, cú vai trũ quan trng i vi
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
13
Môn: Luật hiến pháp chuyên ngành
cht lng hot ng ca U ban khi y ban thc hin chc nng thm tra,
phn bin. Kh nng chuyờn mụn sõu ca U ban cng c cng c thụng
qua vic duy trỡ quy mụ ca U ban khụng quỏ ụng (ti a nờn khong 20
thnh viờn/U ban), m bo mt s iu kin cỏc thnh viờn U ban cú th
tỏi c v xõy dng h thng U ban tng thớch hn i vi c cu ca Chớnh
ph thun li cho vic giỏm sỏt hot ng ca cỏc B, ngnh.
- Ngun nhõn lc v ti chớnh. U ban cn cú c quan h tr chuyờn
mụn vi nhiu chuyờn gia cú k nng phõn tớch, ỏnh giỏ v d bỏo ngõn sỏch
h tr U ban trong quỏ trỡnh thm tra, giỏm sỏt, nõng cao tớnh ch ng v
c lp trong hot ng chuyờn mụn ca U ban. Nhng chuyờn gia ny cú th
l nhng cụng chc ca Quc hi hoc cỏc cng tỏc viờn thng xuyờn ca U
ban. ng thi, cn cú ngun ngõn sỏch tng xng v cỏc nh mc chi tiờu
phự hp vi c thự hot ng ca c quan dõn c thc hin thuờ khoỏn
chuyờn mụn vi cỏc nh nghiờn cu, cỏc chuyờn gia phn bin chớnh sỏch c
lp trong iu kin ngun nhõn lc ca Quc hi cũn hn ch nh hin nay.
- S dng a dng v linh hot h thng y ban trong giỏm sỏt ngõn
sỏch, c bit l hot ng iu trn ca y ban hoc lp U ban iu tra i
vi nhng chớnh sỏch qun lý ti chớnh - ngõn sỏch ni cm hoc nhng v
vic c c tri v xó hi c bit quan tõm. Hot ng giỏm sỏt ca U ban
cn c tin hnh theo hng y ban dnh nhiu thi gian hn nghe ý
kin t i tng trc tip chu tỏc ng ca chớnh sỏch hoc quyt nh ca c
quan hnh phỏp nm c hi th ca cuc sng trc khi lm vic vi
cỏc c quan cú thm quyn.
4. Hon thin hot ng ca c quan Kim toỏn Nh nc h tr
mc tiờu giỏm sỏt ngõn sỏch nh nc
Trong iu kin ca Vit Nam, vic s dng cú hiu qu cụng c cim
toỏn nh nc h tr Quc hi thc hin chc nng giỏm sỏt l rt quan
trng. Kim toỏn Nh nc s tin hnh kim tra sõu v mt chuyờn mụn trong
qun lý ti chớnh cụng, nhng cụng vic m cỏc U ban ca Quc hi khụng cú
iu kin lm v cng khụng phự hp lm. Thc t thi gian qua, Kim toỏn
Nh nc ó tng bc gúp phn tớch cc trong vic cung cp thụng tin, t vn
Quc hi cú thờm cn c quyt nh, giỏm sỏt v phờ chun d toỏn, quyt
toỏn ngõn sỏch nh nc (nht l t khi Lut Kim toỏn Nh nc c Quc
hi thụng qua v cú hiu lc t 1/1/2006). Tuy nhiờn, hot ng ca Kim
Học viên: Nguyễn Thị Nhung Lớp: K4A
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét