Các tiện ích Window

Các tiện ích Windows
Xem bai viet bang font ABC
PCWorld VN 9/99
Bạn cần chữa trị các bệnh thông thường của Windows? Phải dùng đúng thuốc. Từ các trình
xóa ứng dụng cho đến tiện ích phòng chống sự cố, chúng tôi sẽ giúp bạn đánh giá sản
phẩm nào là tốt nhất.
Có thể bạn chưa bao giờ gặp phải một tai họa máy tính thật sự, khi mà dữ liệu cứ theo nhau
mất sạch không tài nào cứu vãn. Có thể bạn chưa bao giờ phải viện tới các thủ thuật được nêu
trong bài "Cẩm nang chữa bệnh cho PC", PC World VNạ số 08/1999, trang 58). Nếu đúng vậy, bạn
quả là tốt số. Nhưng hãy tin đi, một ngày nào đó máy tính của bạn sẽ trở giáo tấn công bạn. Sao
bạn không tự vũ trang trước đi? Có trong tay những tiện ích Windows thích đáng, bạn sẽ tránh
được nhiều thương tổn.
Vấn đề ở chỗ: bạn cần trợ giúp đến mức nào? Đây là ý kiến của sáu chuyên gia về các tiện ích
và công cụ cài sẵn trong Windows 95/98 cùng 35 tiện ích của hãng thứ ba. Với mỗi loại tiện ích,
bạn sẽ được biết trong trường hợp nào thì dùng sản phẩm của hãng thứ ba, một khi bạn đã có
hầu hết các chức năng đó trong chính Windows?
Khi tung Windows 98 ra thị trường hơn một năm trước, Microsoft từng quảng cáo ầm ĩ về các
công cụ mới của hệ điều hành như Disk Cleanup và System Information. Nhưng những cải tiến đó
- và nhiều cải tiến khác nữa - không hề bảo đảm rằng bạn sẽ xử lý được mọi vấn đề phát sinh
trong Windows. Nhiều người sẽ vỡ lẽ rằng muốn cho máy tính làm việc đâu ra đó, trước sau họ
vẫn cần tới các tiện ích của hãng thứ ba.
Các tiện ích được phân làm tám loại: bộ công cụ trọn gói (suite), chẩn đoán (diagnostics), gỡ bỏ
ứng dụng (uninstaller), nén file (file compressor), kiểm soát sự cố và phục hồi dữ liệu (crash
monitor và recovery tool), quản lý file (file manager), xem file (file viewer), hoàn tác (undoer) và
hoàn lại dữ liệu (undeleter).
Chắc bạn đang tự hỏi: thế còn các tiện ích chống virus và kiểm soát sự cố năm 2000 (Y2K)? Xin
thưa: với tiện ích Y2K, bạn sẽ phải đợi số báo tháng sau. Với tiện ích chống virus, hãy xem bài:
"Báo động về virus máy tính" trong PC World VN số 4/1999, trang 62, Norton AntiVirus của
Symantec đã đoạt giải thưởng World Class cho chương trình chống virus tốt nhất trong ba năm
liền.
Bạn thật sự cần gì?
Khi cần chọn các tiện ích, bạn có bốn phương án: một là vẫn chỉ dùng các công cụ cài sẵn trong
Windows, hai là tập hợp một loạt các tiện ích riêng rẽ, ba là mua bộ tiện ích trọn gói, cuối cùng là
tìm giải pháp trung hòa giữa ba phương án trên. Để xác định phương án nào là tốt nhất cho bạn,
hãy trả lời các câu hỏi trắc nghiệm trong phần "Câu hỏi trắc nghiệm".
Bản thân Windows cũng có các công cụ chẩn đoán (như System Information, Registry Checker
và ScanDisk), xóa (Add/Remove Programs trong Control Panel), quản lý file (Explorer và File
Manager đối với Win 3.x), xem file (Quick View), và phục hồi các file đã xóa (Recycle Bin). Nó
không có các công cụ nén từng file hoặc dự đoán sự cố và phục hồi sau sự cố, mặc dù hộp thoại
Close Program (<Ctrl>-<Alt>-<Delete>) có thể giúp bạn phục hồi khi có sự cố ứng dụng, bằng
cách cho phép bạn đóng trình ứng dụng đó.
Câu hỏi trắc nghiệm
Có thể bạn chẳng cần phí tiền mua tiện ích Windows
của hãng thứ ba. Xét cho cùng, bản thân Windows đã
có đủ công cụ, từ Recycle Bin cho tới Add/Remove
Programs. Vậy bạn có cần đến một công cụ độc lập
không? Để biết rõ, hãy trả lời các câu hỏi trắc nghiệm
sau đây:
Bạn có THì bạn cần công cụ của CáC hãng thứ ba
vẫn đang sử dụng Windows 95 làm hệ điều hành cho máy để bàn,
hoặc đang chịu trách nhiệm duy trì nhiều hệ thống sao cho luôn chạy
tốt không?
Trình chẩn đoán (diagnostic program)
thường xuyên tải xuống các file từ Internet, dùng thử các ứng dụng
mới, hoặc muốn xóa bỏ các ứng dụng cũ mà công cụ Add/Remove
Programs của Windows không xóa được?
Trình gỡ bỏ ứng dụng (uninstaller)
cần giữ gìn khoảng trống trên đĩa, chia sẻ những file lớn, giải nén các
file lấy từ Web, hoặc lưu dự phòng (backup) các file?
Trình nén file (file compressor)
đang làm việc với một máy tính hay bị sự cố, hoặc dùng máy của bạn
để chạy những ứng dụng mà cả công ty bạn đều phụ thuộc vào đó?
Trình kiểm soát sự cố (crash monitor)
làm việc nhiều với các file: tải xuống từ Internet, kiểm tra, chuyển vị
(relocate) và nén thành file lưu (archive), hoặc thường xuyên chuyển
các file FTP đến và từ một Web site không?
Trình quản lý file (file manager)
nhận được nhiều file từ rất nhiều nguồn dưới nhiều khuôn dạng khác
nhau?
Trình xem file (file viewer)
cần lưu nhiều phiên bản cũ của các file mà bạn đã xử lý, hoặc bạn sẵn
sàng đầu tư 70 USD để bảo vệ dữ liệu của mình?
Trình hoàn tác/phục nguyên dữ liệu (undoer/undeleter)
đã trả lời Có cho từ hai câu hỏi trở lên? Hãy mua một bộ tiện ích trọn gói (utility suite).
Với một số người dùng, chọn từng tiện ích riêng rẽ xem ra có lý nhất. Có thể họ cần công cụ
xóa hoặc nén file để bổ sung cho các tiện ích Windows hiện có. Nhiều sản phẩm độc lập thường
được cung cấp dưới dạng bản dùng thử có thể tải xuống từ Internet, nên bạn tùy thích chọn lựa.
Tuy nhiên, đối với hầu hết người dùng, mua một bộ công cụ trọn gói (utility suite) là hơn cả. Tùy
theo từng bộ, bạn sẽ có các công cụ để xem, quản lý, nén và phục hồi file; chẩn đoán các sự cố
trong phần cứng và phần mềm; xóa các ứng dụng khỏi ổ đĩa; ngăn chặn sự cố hoặc phục hồi sau
sự cố.
Sản phẩm Ưa Chuộng Nhất
Bộ tiện ích
Cả Norton SystemWorks của Symantec lẫn Fix-It Utilities 99 của Mijenix đều là những bộ công
cụ đa năng hoàn hảo. Norton được chọn là Sản Phẩm Ưa Chuộng Nhất nhờ có trình xóa ứng
dụng. Nhưng nếu bạn cần một trình quản lý file "số một" thì hãy mua Fix-It Utilities 99, trong đó có
một bản PowerDesk Utilities 98.
Chẩn đoán
Không có sản phẩm tốt nhất. Nếu bạn đang dùng Windows 98, hãy cứ dùng. Nếu đang dùng
Windows 95, hãy nâng cấp lên hệ điều hành mới hoặc mua Norton SystemWorks và dùng bản
Norton Utilities trong đó.
Gỡ bỏ ứng dụng
Norton CleanSweep 4.5 được chọn nhờ giao diện dễ sử dụng và khả năng xóa triệt để các file
chương trình cũ (ngay cả những ứng dụng mà thiết kế không cho phép xóa). Tuy nhiên, bạn mua
nó như một phần của bộ Norton SystemWorks thì hơn.
Nén tập tin
Hai sản phẩm tốt nhất là WinZip 7 (không có trong ảnh) và PKZip for Windows phiên bản 2.6. Cả
hai đều cho phép nén và giải nén file để lưu dự phòng (backup), lưu trữ, di chuyển, gửi e-mail,
hoặc chép lên đĩa mềm, tất cả đều nhẹ nhàng và nhanh chóng.
Ngăn ngừa sự cố
Không có sản phẩm tốt nhất. Để phòng ngừa sự cố, bạn hãy mua Norton CrashGuard như một
phần của bộ Norton SystemWorks. CrashGuard chắn thành công các sự cố của trình ứng dụng
trước khi chúng kịp làm trục trặc cả hệ thống, đồng thời cho bạn kích hoạt lại và lưu dữ liệu từ các
ứng dụng bị hỏng đó.
Quản lý file
Nếu bạn đang điên đầu vì Windows Explorer, hãy mua một bản PowerDesk Utilities 98 của
Mijenix (nằm trong bộ Fix-It Utilities 99). Nó dễ sử dụng và tích hợp tốt với Windows, lại cũng là
trình quản lý file rẻ nhất trong số được thử nghiệm.
Xem file
Nếu thấy tính năng xem file của Quick View trong Windows chưa đủ, bạn nên chọn một trong
hai sản phẩm tốt nhất đồng hạng: Quick View Plus của Jasc và KeyView Pro của Verity. Cả hai
đều cho xem và xử lý các file được tạo bởi những ứng dụng mà máy bạn không có.
Hoàn tác và hoàn lại dữ liệu
Với giá 40 USD, Undo & Recover Toolbox 2 tự động theo dõi tất cả các file trên máy kể cả
Registry, và cho rất nhiều cách phục hồi các file cũ. Nếu hầu bao cho phép, hãy mua GoBack giá
70 USD, với khả năng "đi ngược thời gian" khôi phục lại một cấu hình hệ thống trong quá khứ để
bạn có thể phục hồi dữ liệu bị đe dọa bởi virus hoặc sự cố máy tính.
Các bộ tiện ích trọn gói
Cả Symantec lẫn Mijenix đều trình làng những sản phẩm tốt, nhưng Norton SystemWorks tỏ ra
trội hơn.
Nếu nói về các tiện ích, thì các bộ tiện ích trọn gói (suite) hiện có là khá phong phú. Mua một bộ
như thế thường hay hơn mua từng sản phẩm riêng biệt, bởi chúng rẻ hơn và trong hầu hết trường
hợp là tiện lợi hơn: bạn chỉ cần cài đặt một sản phẩm, làm quen với giao diện và đọc sách hướng
dẫn mà thôi. Nhưng các bộ trọn gói cũng có thể quá lớn, ngốn nhiều tài nguyên và làm bạn lẫn lộn
lung tung.
Dựa trên thị phần, McAfee Office của Network Associates và Norton SystemWorks của
Symantec là những đối thủ nặng ký nhất trong các bộ tiện ích. Theo McAfee thì vào thời điểm bạn
đọc bài này công ty sẽ đưa ra phiên bản Office cập nhật gọi là Office 2000 cùng một nhóm tiện ích
đi kèm khác. McAfee Office 2000 có khả năng tích hợp cao hơn so với phiên bản trước (xem
"Office 2000 của McAfee"). Tuy nhiên, trong lĩnh vực này Norton SystemWorks không giành được
giải nhất bởi có một tiện ích mới toanh đầy ấn tượng là Fix-It Utilities 99 của Mijenix.
Bộ tiện ích của Symantec (giá 70 USD) hầu như chẳng thiếu thứ gì. SystemWorks kết hợp cả
Norton Utilities, Norton AntiVirus, Norton CleanSweep, Norton CrashGuard 4 và Norton
WebServices. Bạn cũng có thể mua một CD-ROM "thưởng kèm" cung cấp thêm một số tiện ích
hữu ích, trong đó có Zip-It, Norton 2000 BIOS Test & Fix, Visual Page (một tiện ích cơ bản để thiết
kế trang Web), và WinFax Basic Edition. SystemWorks Pro, giá 100 USD, được thiết kế cho các
doanh nghiệp nhỏ có bổ sung thêm Norton Ghost (tiện ích lưu dự phòng và "nhân bản" toàn bộ đĩa
cứng) và Norton 2000 (công cụ để quét phần cứng, các ứng dụng và dữ liệu nhằm phát hiện các
sự cố Y2K tiềm tàng).
Không toàn diện như SystemWorks, nhưng rẻ hơn 20 USD, Fix-It Utilities 99 của Mijenix bao
gồm các công cụ kiểm soát, phân tích và tối ưu hóa hệ thống, cũng như xử lý các vấn đề của phần
mềm (đặc biệt là sự cố liên quan đến Registry). Nó cũng cung cấp một tiện ích chống virus, kiểm
soát sự cố (crash monitor), nhưng hay hơn hết là PowerDesk, trình quản lý file tuyệt hảo của
Mijenix (xem "Các trình quản lý file"). Tuy nhiên, Fix-It thiếu công cụ gỡ bỏ ứng dụng và tính năng
giống như trong Norton Web Services để cập nhật Windows, các ứng dụng và driver đĩa cứng.
Cài đặt dễ dàng
Cách đây vài năm, cài đặt một bộ tiện ích nhiều khi làm bạn toát mồ hôi. Hầu như bạn luôn luôn
phải cài đặt lần lượt từng phần một! Còn hiện nay, việc cài đặt SystemWorks hay Fix-It Utilities 99
so với trước đây quả là "nhanh như chớp".
Trong SystemWorks, một màn hình đơn giản cho phép bạn chọn cài đặt thành phần nào; điều
này rất hay vì nếu cài đặt hết thì trọn bộ tiện ích sẽ chiếm đến 122 MB đĩa cứng. Với Fix-It Utilities
99 thậm chí còn đơn giản hơn (PowerDesk Utilities 98 thì cài đặt riêng, cũng trên đĩa CD-ROM đó),
mọi thứ đều được cài đặt ngay lập tức và toàn bộ chỉ chiếm có 18 MB.
Cả hai gói đều kèm "đĩa cấp cứu" (emergency disk) để bạn khởi động lại hệ thống ngay cả khi
đĩa cứng tưởng chừng hết thuốc chữa. Trong khi cài đặt, bạn tạo đĩa mềm giải cứu (rescue floppy)
cần thiết, được tùy biến với các driver đĩa cứng cụ thể mà máy của bạn cần. Ngoài ra, khác với
khuynh hướng gần đây của các nhà phát triển phần mềm là chỉ cung cấp sách hướng dẫn trên
đĩa, hai bộ tiện ích này lại kèm theo sách in đàng hoàng, dày tới 200 trang, thành thử rất tiện lợi
khi ổ đĩa của bạn tạm thời giở chứng.
Sau khi cài đặt, SystemWorks và Fix-It đều tự nguyện kiểm tra các Web site của mình để xem
có những cập nhật nào mới nhất, như nâng cấp phiên bản, sửa lỗiẩ.
Chẩn đoán
Phần cốt lõi của mỗi bộ là tính năng chẩn đoán. Cả SystemWorks và Fix-It Utilities 99 đều cho
bạn liên tục kiểm soát các thông số thiết yếu của hệ thống như bộ nhớ đang dùng, đĩa cứng còn
trống và phần trăm công suất CPU đang được dùng tại mỗi thời điểm. Bạn có thể tự động hóa quy
trình kiểm tra hệ thống nhờ một lịch biểu (schedule), trong đó bạn chỉ định cần kiểm tra những gì.
Bạn cũng có thể ấn định giới hạn của tài nguyên hệ thống và bố trí sao cho các chương trình sẽ
báo động ngay khi một tài nguyên giảm xuống dưới giới hạn này.
Sau khi được cài đặt, mỗi bộ sẽ cho bạn một giao diện tập trung, tuy nhiên Fix-It Utilities 99
được tích hợp tốt hơn. Symantec khá thành công trong việc nối kết các công cụ khác nhau vào
trong Norton SystemWorks, nhưng sự khác nhau chủ yếu nằm ở hình thức của mỗi gói phần mềm.
Trong chẩn đoán phần cứng, Fix-It Utilities 99 trội hơn hẳn Norton SystemWorks. Công cụ PC
Diagnostics của Fix-It có thể thực hiện hàng loạt thao tác phân tích sâu vào từng phần cứng cụ
thể, từ bo mạch chủ cho đến RAM và đĩa cứng. Điều này rất có giá trị, vì bạn sẽ có thể phát hiện
các sự cố trước khi chúng bắt đầu trở nên trầm trọng. SystemWorks không có tính năng nào sánh
được.
Cả hai bộ đều có các chương trình kiểm soát sự cố. Mặc dù chúng không thể phục hồi trong
một số tình huống, chẳng hạn những hỏng hóc phần cứng "bí hiểm" hoặc các chứng bốc đồng của
Windows, nhưng các môđun kiểm soát sự cố này vẫn có giá trị. Chỉ với các thông số mặc định,
Norton CrashGuard và Mijenix CrashProof 99 cũng đã có thể bảo vệ khá hiệu quả, ngoài ra còn có
nhiều thông số tùy biến (chủ yếu dành cho người dùng có trình độ cao).
Chống virus
Do virus ngày càng nhiều và trở nên nguy hiểm hơn, bạn không thể không có một phần mềm
chống virus hữu hiệu. Cả hai bộ đều cung cấp các tính năng chống virus tương tự nhau, trong đó
có tính năng quét virus liên tục ở chế độ nền (background), quét trong khi hoạt động (chỉ cần nhấn
một nút), và dễ dàng cập nhật các file mã nhận dạng virus (hay "dấu hiệu virus") chủ yếu thông
qua Web. Cả hai sản phẩm đều cho bạn lên lịch cập nhật file virus và đều quét dữ liệu tải xuống
xem có virus không.
Với Norton SystemWorks, bạn được cung cấp miễn phí các bản cập nhật dấu hiệu virus trong
vòng một năm. Sau thời hạn này, bạn phải trả 3 USD mỗi năm để có các bản cập nhật. Cũng như
Symantec, Mijenix cung cấp miễn phí các bản cập nhật dấu hiệu virus trong vòng một năm.
Cả hai sản phẩm đều làm đẹp lòng khách hàng bởi một số tính năng bổ sung hấp dẫn. Đặc biệt
đáng nói là Norton Web Services. Cũng như Oil Change và các dịch vụ cập nhật trực tuyến tương
tự, nó phân tích thông số cài đặt Windows, các ứng dụng và driver phần cứng của bạn, sau đó đối
chiếu nội dung của hệ thống với cơ sở dữ liệu trực tuyến của nó. Symantec cho biết rằng cơ sở
dữ liệu này bao gồm 500 ứng dụng hàng đầu cũng như 250 trò chơi, 10 tiện ích bổ sung trình
duyệt (browser plug-in) hàng đầu, 25 ứng dụng shareware và hàng trăm driver phần cứng. Hàng
tháng đều có những thành phần mới được bổ sung và cập nhật. Bạn tùy ý chọn những cập nhật
mình cần; phần mềm sẽ tải chúng xuống để cho bạn cài đặt. Norton Web Services thậm chí còn
cho biết một phần nào đó có cài đặt được không. Norton Web Services cho bạn dùng trong sáu
tháng miễn phí; sau thời hạn đó phí đăng ký là 30 USD/năm hay 4 USD/tháng.
Mặt khác, Fix-It lại có PowerDesk, mà chỉ riêng nó đã đủ cho Fix-It ăn đứt SystemWorks đối với
một số người dùng. PowerDesk có một số tính năng mà sản phẩm của Symantec không có, như
xem và xử lý file, hủy file (file shredding), tiện ích chuyển đổi hình ảnh dành cho 19 dạng thức đồ
họa, và một tiện ích giải mã dữ liệu gửi kèm theo e-mail. Khác với SystemWorks, Fix-It chạy được
trên cả Windows NT lẫn Windows 95/98.
Norton SystemWorks: 55-70 USD; Symantec: www.symantec.com
Fix-It Utilities 99: 40-50 USD; Mijenix: www.mijenix.com
Các công cụ chẩn đoán
Để phát hiện và xử lý các sự cố phần cứng và phần mềm thông thường, Windows 98 cung cấp
đủ đồ nghề cho người dùng. Nhưng nếu bạn phải quản lý nhiều hệ thống hoặc vẫn đang dùng
Windows 95, hãy mua Norton Utilities 4 đi kèm với Norton SystemWorks.
Tiện ích System Information cài sẵn trong Windows 98 hẳn có thể cho bạn biết mọi điều cần
thiết về phần cứng hay phần mềm trên máy tính của mình. Người ta đã kiểm chứng bốn tiện ích
chẩn đoán của hãng thứ ba - CheckIt 98, First Aid Deluxe 2000, Nuts & Bolts 98 và Norton Utilities
4 - nhưng không tiện ích nào trong số đó vượt qua Windows trong việc liệt kê những thành phần
phần cứng nào dùng IRQ nào, hoặc xác định nội dung của bộ nhớ hệ thống.
Windows 98 cũng đứng đầu trong việc chẩn đoán và giải quyết các vấn đề phần cứng, như
modem trục trặc hay video card bị "nóng lạnh". Sau khi cố tình tạo ra một loạt xung đột phần cứng
trong Device Manager, người ta nhận thấy rằng Windows 98 cũng giải quyết được từng ấy sự cố
như các tiện ích của hãng thứ ba.
Trong Fix-It Utilities 99, bạn chỉ cần nhấn chuột, Fix
Wizard sẽ chạy và cho phép chẩn đoán nhiều thứ.
Bạn có thể truy cập mọi tính năng chính từ một vị
trí tập trung duy nhất.
Chưa hết, các sản phẩm thứ ba còn phạm phải nhiều sai lầm ngớ ngẩn trong khi thử xác định
những vấn đề sơ đẳng. Chẳng hạn, khi ngắt cáp song song của máy in rồi yêu cầu CheckIt xử lý
vấn đề, tiện ích này lại tuyên bố đã kiểm tra máy in rồi! Sau đó nó đề nghị chạy DiskCleanup,
Defrag và ScanDisk trong Windows 98, toàn là những bước chẳng liên quan gì hết. Còn sau khi
chạy quy trình kiểm tra của First Aid, lại nhận được thông báo rằng máy không có driver cho card
âm thanh và vấn đề này rất "nghiêm trọng"; lẽ ra chương trình phải biết là trên máy chẳng hề có
card âm thanh nào cả (các sản phẩm CheckIt, Nuts & Bolts và Windows 98 đều nhận ra điều này).
Nuts & Bolts cũng chẳng kém: nó cho biết rằng modem làm việc "tối ưu" ngay cả khi thiết bị đã tắt!
Một công cụ thứ ba - Disk Doctor của Norton Utilities - làm việc tốt hơn Windows trong việc giữ
cho đĩa cứng làm việc trơn tru. Nó có thể xử lý nhiều lỗi mà ScanDisk của Windows không làm
được, chẳng hạn như các sự cố với một mẩu tin khởi động hay bảng phân vùng (partition table)
của đĩa. Norton Speed Disk linh hoạt hơn Disk Defragmenter của Windows. Chẳng hạn, nó có thể
chuyển các file vừa được mở gần đây nhất sang vùng dễ truy cập nhất trên đĩa cứng.
Các sự cố phần mềm
Tuy nhiên, Windows 98 lại không đủ sức, và First Aid, Norton Utilities và Nuts & Bolts thì hữu
hiệu hơn trong việc chẩn đoán các lỗi trong Registry, shortcut đến các file bị mất hoặc đã chuyển
đi nơi khác, những mớ hổ lốn còn sót lại sau khi một số chương trình bị xóa, các DLL bị thất lạc,
những liên kết giữa các file bị phá vỡ, cũng như nhiều vấn đề khác liên quan đến phần mềm.
SystemCheck trong bộ Norton Utilities sẽ kiểm tra
hệ thống giùm bạn và liệt kê các vấn đề phát hiện
được. Tại điểm này bạn có thể lệnh cho chương
trình tiến hành sửa lỗi hoặc tự bạn làm lấy.
First Aid và Norton Utilities đều tự động quét hệ thống để phát hiện các vấn đề hiện tại và tiềm
tàng của Windows. Sau khi quét, mỗi tiện ích đều cho bạn quyết định cần xử lý vấn đề nào, còn
vấn đề nào cứ để nguyên không đổi. Nếu bạn chọn xử lý mọi thứ, nó sẽ cố làm cho được; sau đó
sẽ cho bạn danh sách mới gồm những vấn đề chưa giải quyết được, đồng thới mách những thủ
thuật để bạn tự làm lấy. Trên máy thử, cả First Aid lẫn Norton đều phát hiện được trên 100 vấn đề
chỉ nội trong Registry; trong khi Registry Checker của Windows 98 chẳng tìm được cái nào! Nuts &
Bolts cũng tìm được hơn 100 vấn đề, nhưng quy trình AutoFix của nó chỉ giải quyết được một ít
mà thôi.
Office 2000 của McAfee
Vừa qua, McAfee thông báo rằng họ đang chuẩn bị tung ra phiên bản mới của Office. Phiên bản
Office 2000 này hiện chưa có để xem xét, nhưng công ty đã cho biết sản phẩm này nhắm tới mục
đích gì.
Theo Tracy Huver, giám đốc sản phẩm của Network Associates chịu trách nhiệm về McAfee Office,
Office 2000 mới được bán trên thị trường với giá 59 USD. Phiên bản mới sẽ loại bỏ một vài tiện ích
khỏi bộ Office hiện tại, trong đó có Pretty Good Privacy, Hurricane (tối ưu hóa Windows), và Guard
Dog (bảo mật Internet). Huver cho biết rằng nhiều thành tố của ba tiện ích này trùng lặp với các tính
năng hiện có trong các thành phần khác của bộ tiện ích.
Vậy trong bộ McAfee Office 2000 còn lại sáu tiện ích: First Aid 2000 (sửa chữa trong trường hợp
khẩn cấp), Nuts & Bolts (phân tích, tối ưu hóa, bảo mật dữ liệu và kiểm soát sự cố), Oil Change
(cập nhật phần mềm và driver thông qua Web), Uninstaller (gỡ bỏ ứng dụng), VirusScan (phát hiện
virus và sửa chữa) và 2000 Toolbox (kiểm tra Y2K).
Theo Huver, thay đổi lớn nhất trong McAfee 2000 là một giao diện hoàn toàn mới (vẫn chưa được
đặt tên) thay cho McAfee Office Central, là giao diện chính mà qua đó người dùng có thể truy cập
các thành phần khác trong bộ. Giao diện này sẽ cho phép các thành phần tích hợp với nhau nhiều
hơn.
Hầu hết các tiện ích không có thay đổi gì cơ bản trong Office 2000. Duy 2000 Toolbox là ngoại lệ,
sẽ được cập nhật để làm việc với Microsoft Office 2000 và Windows 2000.
Nếu chạy Windows 98 và hệ thống chẳng mấy khi trục trặc, có lẽ bạn không cần một tiện ích
chẩn đoán độc lập. Còn nếu bạn chạy Windows 95, các công cụ chẩn đoán này là lý do rất chính
đáng để nâng cấp lên Windows 98. Nếu bạn vẫn thích trung thành với hệ điều hành cũ, Norton
Utilities 4 là lựa chọn tốt nhất trong việc phát hiện và xử lý các sự cố phần mềm.
CheckIt 98: 42-50 USD; Touchstone; www.checkit.com
First Aid Deluxe 2000: 53-60 USD; McAfee; www.mcafee.com
Norton Utilities 4: 43-45 USD; Symantec: www.symantec .com
Nuts & Bolts 98: 42-50 USD; McAfee; www.mcafee.com
Các trình gỡ bỏ ứng dụng
Nếu bạn cần một tính năng xóa file mạnh hơn Add/Remove Programs của Windows 95/98, thì
CleanSweep của Symantec là trình xóa tốt nhất; nhưng bạn nên mua nó như một phần của Norton
SystemWorks.
Một ứng dụng cũ mà bạn không muốn dùng nữa cũng tựa như con quái vật trong bộ phim kinh
dị. Bạn cứ đinh ninh mình đã diệt được nó, thế nhưng khi khởi động máy lần sau, nó vẫn cứ lù lù ở
đó, với một biểu tượng trên Desktop hay một tùy chọn của menu Start.
Nếu đang dùng Windows, nghĩa là bạn đang có trong tay công cụ khá tốt để gỡ bỏ tận gốc một
ứng dụng. Tiện ích Add/Remove Programs trong Control Panel làm việc khá hữu hiệu, nếu ứng
dụng mà bạn muốn xóa được thiết kế một cách hợp thức. Nhưng nếu nhà sản xuất phần mềm
không chú ý thiết kế sao cho có thể xóa ứng dụng này, Add/Remove Programs cũng chẳng giúp
được bao nhiêu.
"Bạn có chắc không, có thật là chắc không?"
CleanSweep của Norton đưa ra hàng loạt cảnh
báo trước khi xóa hẳn file.
Chính vì vậy mới ra đời các trình gỡ cài đặt (uninstaller), nghĩa là tiện ích giúp diệt tận gốc các
chương trình bạn không còn sử dụng ra khỏi hệ thống ("diệt tận gốc" ở đây xin hiểu là xóa hẳn các
DLL không còn cần thiết ra khỏi thư mục Windows/System, cũng xóa luôn các shortcut khỏi menu
Start). Những tiện ích này có thể quét đĩa cứng của bạn để xem còn rơi rớt lại file nào cần xóa hay
không.
Người dùng bình thường hiếm khi cài đặt cái gì mới, càng không bao giờ thêm ứng dụng mới
vào hệ thống, do đó hẳn cũng không cần một công cụ xóa độc lập. Nhưng những ai thường sử
dụng các phần mềm shareware và liên tục thêm những chương trình mới , cũng như người trung
thành với các ứng dụng cũ thì ắt hẳn là cần.
Cài đặt
Các tiện ích UnInstaller 5.1 của McAfee, Remove-It 98 của QuarterDeck, WinDelete 5 của IMSI
và CleanSweep 4.5 của Norton đã được xem xét với ba cách: thứ nhất, cài các ứng dụng "đàng
hoàng" (nghĩa là được thiết kế để có thể xóa được) vào máy rồi dùng các tiện ích này để xóa
chúng. Sau đó, yêu cầu các tiện ích diệt tận gốc một số chương trình cũ của Windows 3.x vốn
không dễ gì xóa. Cuối cùng, xóa các thư mục ứng dụng khỏi đĩa cứng để xem các tiện ích này có
dọn sạch được những gì còn sót lại hay không. Cả bốn trình gỡ trên đều làm việc tốt hơn nếu bạn
kích hoạt chúng trước khi cài đặt các ứng dụng mới, chúng sẽ thông minh hơn và tự biết những gì
cần xóa.
Sau khi thử nghiệm, Norton CleanSweep 4.5 vượt hẳn lên thành sản phẩm tốt nhất (Best Buy).
Nó theo dõi chính xác các file được cài đặt và xóa chúng vừa nhanh vừa hữu hiệu. Đặc biệt, nó
xóa rất tốt các ứng dụng cũ mà lẽ ra theo thiết kế là không thể xóa. Giao diện nhạy cảm và dễ điều
khiển.
Các công cụ xóa khác hữu ích hơn trong một số trường hợp. Nếu bạn cần giải phóng một
không gian trống ổ đĩa để lấy chỗ tải xuống từ Internet hay nạp ứng dụng mới chẳng hạn, thì
SpaceMaker Wizard của McAfee UnInstaller sẽ tính xem bạn cần bao nhiêu khoảng trống đĩa, sau
đó tìm và xóa các file không dùng nữa.
Remove-It 98 đặc biệt hữu hiệu trong việc xóa các file "lưu lạc" của những chương trình không
được theo dõi khi cài đặt. Nó chạy nhanh, đáng tin cậy trong việc theo dõi dữ liệu tải xuống từ
Internet, cache file và cookie. Nhưng giao diện của Remove-It lại rối rắm, gây nhầm lẫn một cách
không cần thiết.
WinDelete 5 thì tốt đối với người mới bắt đầu, bởi khi chạy ở chế độ cơ bản, chương trình
không cho bạn xóa các file hệ thống thiết yếu. Chế độ cơ bản cũng cho nhiều hướng dẫn hơn,
dưới dạng các "thuật sĩ trợ giúp" trong việc xác định những file không cần thiết. WinDelete có cả
một tiện ích chống virus gọi là InocuLAN. Tuy nhiên, khi thử nghiệm, WinDelete lại bỏ sót những
file mà các chương trình khác phát hiện được, ngay cả khi nó đã có theo dõi quá trình cài đặt.
Sau khi cân nhắc mọi mặt, CleanSweep được chọn làm sản phẩm tốt nhất.
Norton CleanSweep 4.5: 26-30 USD; Symantec; www.symantec.com
McAfee UnInstaller 5.1: 30-40 USD; Network Associates; www.mcafee.com
Remove-It 98: 20 USD; Symantec; www.symantec.com
WinDelete 5: 30 USD; IMSI; www.imsisoft.com
Các trình nén
Cả hai bộ tiện ích đã kiểm chứng đều có tiện ích nén. Nhưng nếu bạn không định mua trọn bộ,
hãy mua WinZip 7 hoặc PKZip.
Một tiện ích nén file tốt là không thể thiếu với bất cứ ai, từ lính mới cho tới chuyên gia. Những
tiện ích này cho phép bạn tạo một file lưu (archive file) (thường được gọi là file .zip) bao gồm một
hoặc nhiều file thông thường dưới dạng nén. Ngoài lợi ích hiển nhiên là tiết kiệm không gian đĩa
cứng, các file lưu này, do nhỏ hơn, nên cho phép bạn nạp lên và tải xuống nhanh hơn, kết hợp
một nhóm file vào một file lưu duy nhất dưới dạng nén, và chép những file lớn lên nhiều đĩa mềm.
Một số chương trình nén file (như PKZip, WinZip và NetZip) cũng hoạt động như là những tiện ích
lưu dự phòng (backup) thực thụ.
PKZip for Windows cho bạn rất nhiều tùy chọn nén
file. Nếu bạn nhấn vào ZIP if archive bit set, sản
phẩm này sẽ trở thành một tiện ích lưu dự phòng
(backup) thực thụ.
Windows không cho bạn cách thức để nén từng file đã chọn - tiện ích nén đĩa DriveSpace của
Windows không thể nén từng file một. Tuy vậy, cũng may là hầu hết các trình quản lý file (file
manager) thứ ba (xem "Các trình quản lý file") cũng cung cấp tính năng nén file, cho nên nếu có ý
định mua một trình quản lý file, có lẽ bạn không cần một tiện ích nén file chuyên dụng nữa. Bù lại,
các công cụ nén chuyên dụng thường có những tính năng bổ sung hữu ích, chẳng hạn trong
NetZip có tính năng cho phép phục hồi một phiên tải xuống từ Internet bị gián đoạn, tính năng này
không có trong những phiên bản được đưa vào các trình quản lý file. Và nếu không cần trình quản
lý file, thì tiện ích nén file sẽ có ích hơn nhiều.
Những tiện ích nén tốt nhất đều chạy nhanh và dễ sử dụng. Bài này đề cập tới năm tiện ích mới
nhất và tốt nhất. Một số loại file dễ nén hơn những loại khác, vì vậy trong thử nghiệm, người ta đã
tập hợp 15,7 MB gồm nhiều loại file khác nhau: một bảng tính Excel 5,7MB, một file Microsoft
Word 2MB, 3 MB ảnh bitmap, một file dữ liệu 1,7 MB từ Microsoft Money, và 4 MB gồm các
chương trình thực thi. Sau đó cho từng tiện ích nén "lèn chặt" tất cả vào một file nén duy nhất,
đồng thời đo xem mỗi tiện ích tiến hành trong bao lâu và ghi nhận kích thước của từng file lưu nén
được tạo ra.
Các tiện ích đều cho ra những file nén hầu như bằng nhau, chừng 4.1 MB, chỉ chênh lệch vài
KB. Chẳng có gì lạ, các chương trình đều dùng phương pháp tương tự để nén file. Tuy nhiên, tốc
độ xử lý có sự khác biệt khá lớn: công cụ nén nhanh nhất (PKZip 2.6) chỉ cần 20 giây, trong khi
công cụ chậm nhất (TurboZip 1) lại ì ạch mất gần 2 phút.
WinZip: nhanh chóng, dễ dàng
WinZip 7 tỏ ra là một trong các tiện ích nén dễ sử dụng nhất. Một thanh công cụ cho phép bạn
tạo những file .zip mới, bổ sung file vào một file zip sẵn có, hoặc bung các file từ một file zip, thật
là tiện lợi. Nó lại chạy nhanh, tạo file zip chỉ mất 25 giây. Chương trình cho phép bạn chỉ chọn và
nén các file mang thuộc tính lưu trữ, và sau khi đã nén thì xóa thuộc tính này. Các tiện ích sao lưu
dự phòng (backup utility) cũng làm hệt như vậy, và chính với khả năng này WinZip nghiễm nhiên
trở thành chương trình sao lưu tuyệt vời. WinZip cũng hỗ trợ việc sao chép file tự động lên nhiều
đĩa (disk spanning).
Khác với WinZip cho bạn thao tác bằng thanh công cụ, PKZip for Windows phiên bản 2.6 lại có
các menu thả xuống, nhưng cũng dễ sử dụng như WinZip. Nó cũng cho phép chọn nén các file
mang thuộc tính lưu trữ, cũng có thể chép lên nhiều đĩa. WinZip và PKZip đều là những chương
trình nén rất tuyệt.
Ngược lại, DropStuff 1 mất gần như gấp đôi thời gian (39 giây) so với PKZip để tạo file .zip, và
cũng không dễ dùng lắm. Hầu hết công cụ nén đều yêu cầu bạn chọn tên và vị trí cho file nén
trước khi mở file đó, nhưng DropStuff lại tự làm chuyện đó thay bạn. Để tạo một file nén mới, bạn
chỉ việc chọn các file cần nén rồi nhấn Add. Sau khi đã biết cách thì xoay xở cũng khá dễ dàng, tuy
nhiên bạn sẽ không thể tùy chọn nén theo thuộc tính lưu trữ, cũng không thể chép một file lên
nhiều đĩa.
Theo đánh giá, ZipMagic 2.02 cũng khó dùng chẳng kém DropStuff. Quả là có một trình wizard
thì giúp đơn giản hóa quy trình, nhưng thời gian nén mất tới 83 giây so với 41 giây khi không có
wizard. Các file đã nén hiển thị trong Explorer dưới dạng thư mục (folder), nhưng chỉ thêm phiền
phức chứ chẳng giúp được gì. Chưa hết, nén theo thuộc tính lưu trữ cũng chẳng có.
NetZip Deluxe 6.3 thì tương đối dễ sử dụng, hỗ trợ chép file lên nhiều đĩa và nén tùy theo thuộc
tính lưu trữ, nhưng thời gian nén lại quá lâu, những 52 giây. NetZip cũng hiển thị các file nén dưới
dạng folder như ZipMagic.
PKZip for Windows 2.6: PKWare; www.pkware.com
WinZip 7: 30 USD; Nico Mak Computing; www.winzip.com
DropStuff 1 for Windows: 20 USD; Aladdin Systems; www.aladdinsys.com
NetZip Deluxe 6.3: 30-40 USD; Software Builders International; www.netzip .com
ZipMagic 2.02: 32-40 USD; Mijenix; www.mijenix.com
Công cụ kiểm soát sự cố
Hãy dùng một bộ tiện ích trong đó có trình kiểm soát sự cố, và đừng quên thường xuyên lưu dữ
liệu của bạn!
Nếu dùng Windows, bạn hẳn biết về các sự cố. Những sự cố này do nhiều nguyên nhân: nào là
ứng dụng không phù hợp với yêu cầu hệ thống, Registry hay các hệ thống cũ bị hỏng, các driver
thiết kế tồi hoặc không tương thích. Đôi khi sự cố xảy ra trong khi nạp Windows, đôi khi ngay giữa
lúc bạn đang làm việc ngon trớn. Nhưng bất cứ lúc nào xảy ra sự cố, bạn đều có thể mất toi dữ
liệu đáng giá và thời giờ quý báu.
Dù Windows 98 quả có tốt hơn nhiều so với Windows 95 trong việc tránh những chuyện đáng
sợ đó, nó vẫn chưa hoàn thiện. Có hai loại tiện ích thứ ba có thể giúp bạn. Loại đầu tiên ngăn
chặn các sự cố của trình ứng dụng khi chúng xảy ra và bạn có thể giữ nguyên dữ liệu khỏi bị mất.
Loại thứ hai, kém tích cực hơn, chỉ cố làm một việc là dọn dẹp "tàn dư" sau sự cố.
Ngăn ngừa thảm họa
Hai công cụ chắn sự cố (crash interceptor) là Norton CrashGuard 4 và Quarterdeck Crash
Defender 2 Deluxe. Cả hai đều là sản phẩm của Symantec, đều được thiết kế để ngăn các thông
điệp lỗi của ứng dụng và của hệ thống. Sau khi bạn đã cài đặt công cụ chắn sự cố, nó sẽ thay các
báo cáo lỗi thông thường của Windows bằng một hộp thoại cho bạn tùy chọn giải phóng (hay "giải
đông", unfreeze) ứng dụng đang dùng, nhờ đó bạn có thể lưu các file dữ liệu đang mở trước khi
Windows khởi động lại.
Reset 2000 cho phép lưu các file hệ thống quan
trọng, sao cho bạn phục hồi được dễ dàng hơn sau
một sự cố nghiêm trọng.
Cả hai công cụ đều thành công trong việc cứu dữ liệu khỏi những sự cố xảy ra trong Microsoft
Publisher 97/98 và Office 95/97. Nhưng đôi khi, việc chọn tùy chọn giải đông (unfreeze) hay
"chống đông" (antifreeze), lại khiến một sự cố lan rộng ra phần còn lại của hệ thống, buộc bạn phải
khởi động máy lại.
Thanh công cụ và các hộp thoại của WinZip cho
phép bạn tạo file zip (archive), cũng như đưa thêm
file mới vào các file zip đó hết sức dễ dàng: chỉ cần
chọn các file bạn muốn trong một giao diện giống
như Explorer rồi nhấn Add.
Các tính năng của CrashGuard có phần phong phú hơn Crash Defender. Ngoài tùy chọn giải
đông hay chống đông mà cả hai đều có, CrashGuard còn cho bạn những lệnh cụ thể để kích hoạt
lại và lưu dữ liệu từ một ứng dụng bị sự cố. Tuy nhiên, với CrashDefender, chỉ một lệnh unfreeze
cũng đủ để lưu dữ liệu của bạn rồi.
Xử lý sau sự cố
Thay vì ngăn các sự cố, WinRescue 95/98 và Reset 2000 lại cố xử lý mớ hỗ lốn mà sự cố để
lại. Nhưng chẳng cái nào làm việc đó thật sự ra hồn cả.
WinRescue tạo ra vô số file lưu hệ thống, mỗi file đều chứa Windows Registry chưa bị hỏng gần
nhất, cộng với các file .ini, file hệ thống của DOS, cấu hình Desktop, các menu Start và nối kết IE
Favorites (người dùng có thể tùy biến các file lưu để đưa vào thêm những file và thư mục chỉ định
khác). Nhưng nếu bạn muốn "cải biên" vài thông số nào đó, thì ScanReg của Windows 98 có thể
cũng làm việc đó tốt hơn nhiều.
Reset 2000 của Reset Software được tự động hóa triệt để hơn. Nó tự động tạo và duy trì năm
bản sao Windows Registry, Desktop, menu Start và các file cấu hình hệ thống. Sau đó, nếu
Windows không khởi động được, sẽ có một màn hình "trước khi khởi động" (preboot screen) cho
phép phục hồi cấu hình chưa bị hỏng gần nhất. Chỉ có điều Reset 2000 hơi đắt, tới 50 USD!
Nếu hệ thống của bạn hay bị sự cố đến nỗi cần phải đầu tư đáng kể, bạn nên dùng Norton
SystemWorks, trong đó có cả CrashGuard và tính năng Rescue Disk, cộng với tính năng chẩn
đoán, tối ưu hóa Registry cũng như phòng chống các FAT (File Allocation Table, bảng định vị file)
và thư mục bị hỏng do virus gây ra. Người dùng Windows 95 không có được công cụ ScanReg
của Windows 98, nếu bạn là một trong số đó và lại tin chắc rằng không cần tiện ích nào khác, hẳn
nên nhắm tới WinRescue.
Norton CrashGuard 4: 27-30 USD; Symantec; www.symantec.com
Quarterdeck Crash Defender 2 Deluxe: 30-40 USD; Symantec; www.symantec.com
Reset 2000: 50 USD; Reset Software Development; www.resetsoftware.com
WinRescue 95/98: 20 USD; SuperWin Software; www.superwin.com
Các trình quản lý file
Nếu bạn cần thay thế các công cụ trong Windows, thì PowerDesk Utilities là tốt nhất, hơn nữa
lại được cung cấp miễn phí cùng với Fix-It Utilities 99 của Mijenix.
Tại sao bạn lại cần thêm một trình quản lý file? Hãy xem, bạn đã có Windows Explorer để sao,
chuyển, truy xuất và xử lý file đủ các kiểu. Nhưng nếu bạn làm việc nhiều với các file, tải xuống,
kiểm tra, chuyển vị (relocate), nén file, thì những hạn chế của Explorer sẽ bộc lộ. Các trình quản lý
file thứ ba có thể giúp giải quyết êm xuôi những hạn chế đó. Các sản phẩm này mang đến cho bạn
nhiều tiện lợi mà Explorer đã bỏ sót, chẳng hạn như tách đôi cửa sổ để xem hai folder cùng một
lúc, lọc dữ liệu để chỉ xem những file cần thiết, và tính năng nén file cài sẵn.
Năm trình quản lý file: DiskJockey 98 của Clear & Simple Software, Drag and File Gold của
Canyon Software, FileTiger của Science Translations, PowerDesk Utilities 99 của Mijenix, và Turbo
Browser 98 của Pacific Gold Coast. Cái nào tốt nhất? Câu trả lời rất dễ: PowerDesk ăn đứt các đối
thủ trong mọi khía cạnh. Nó vừa dễ sử dụng, tích hợp tốt với Windows, vừa làm được hầu như bất
cứ việc gì mà bạn yêu cầu trình quản lý file phải làm. Chưa hết: nó cũng là cái rẻ nhất.
Ưu thế của PowerDesk
Cả về hình thức lẫn cách hoạt động, PowerDesk đều giống bản Windows 95 của Explorer, cho
nên bạn thấy quen ngay. Đồng thời nó lại thực sự kết hợp với Windows. Chỉ cần nhấn phím phải
vào một file, bạn sẽ có các tùy chọn của PowerDesk như Zip và Copy. Hoặc có thể "triệu tập"
PowerDesk bất cứ lúc nào khi nhấn vào biểu tượng My Computer.
PowerDesk tỏ ra trội hơn Explorer trong nhiều chi tiết. Bạn có thể tách đôi cửa sổ để xem hai
folder cùng một lúc, in một danh sách các file rồi lọc danh sách đó để chỉ xem một số loại file nào
đó. Bạn có thể dễ dàng "bật" và "tắt" phần cửa sổ hiển thị cây thư mục, nhưng nó vẫn hiện diện
như một danh mục thả xuống.
PowerDesk tỏ ra trội hơn Explorer trong nhiều chi

Xem chi tiết: Các tiện ích Window